บทความ·5 นาที·14 ตุลาคม 2569
แร่ธาตุคีเลตคืออะไร — ทำไมสังกะสีและเหล็กรูปบิสไกลซิเนตจึงทานสบายท้อง
คำว่า "บิสไกลซิเนต" บนฉลากหมายถึงอะไร ดูดซึมต่างจากซัลเฟตหรือออกไซด์แค่ไหน และทำไมจึงเกี่ยวกับการทานต่อเนื่องทุกวัน
บนฉลากวิตามินคุณอาจเห็นคำว่า "Zinc Bisglycinate" หรือ "Ferrous Bisglycinate" แทนที่จะเป็น "Zinc Sulfate" คำเหล่านี้บอกว่าแร่ธาตุนั้นอยู่ในรูป คีเลต (chelate) ซึ่งเป็นรายละเอียดเล็ก ๆ ที่มีผลต่อการทานทุกวันมากกว่าที่คิด
คีเลตคืออะไร
คำว่า chelate มาจากภาษากรีก chele แปลว่า "ก้ามปู" หมายถึงโมเลกุลที่ "หนีบ" ไอออนของแร่ธาตุไว้ด้วยพันธะมากกว่าหนึ่งจุด ในกรณีของบิสไกลซิเนต ไอออนสังกะสีหรือเหล็กหนึ่งตัวจับกับกรดอะมิโนไกลซีนสองโมเลกุล (bis = สอง) เกิดเป็นโครงสร้างวงแหวนที่เสถียร [1] ผลคือแร่ธาตุไม่ลอยอยู่เป็นไอออนอิสระในกระเพาะ จึงทำปฏิกิริยากับอาหารและเยื่อบุทางเดินอาหารน้อยลง
การดูดซึม
การศึกษาในอาสาสมัครสุขภาพดีพบว่า สังกะสีบิสไกลซิเนตให้ระดับสังกะสีในเลือดสูงกว่าสังกะสีกลูโคเนตเมื่อให้ปริมาณธาตุเท่ากัน [2] ขณะที่สังกะสีออกไซด์ ซึ่งเป็นรูปราคาถูกที่พบบ่อย มีการดูดซึมต่ำกว่ารูปอื่นอย่างชัดเจน [3] สำหรับเหล็ก การทดลองแบบสุ่มในหญิงตั้งครรภ์พบว่าเหล็กบิสไกลซิเนต 25 มก. ป้องกันภาวะขาดเหล็กและโลหิตจางได้ไม่ด้อยกว่าเหล็กซัลเฟต 50 มก. [4] และการทบทวนอย่างเป็นระบบปี 2023 ที่รวมการทดลองแบบสุ่ม 17 ชิ้น พบว่าในหญิงตั้งครรภ์ เหล็กบิสไกลซิเนตให้ระดับฮีโมโกลบินสูงกว่าเหล็กรูปอื่นเล็กน้อย ส่วนในเด็กไม่พบความแตกต่าง [5]
ประเด็นสำคัญคือ ปริมาณบนฉลากต้องอ่านเป็น "ธาตุที่ได้จริง" เสมอ — Zinc Bisglycinate 75 มก. ให้สังกะสี 15 มก. เพราะส่วนที่เหลือคือไกลซีน [6]
ความสบายท้อง
เหตุผลที่คนจำนวนมากเลิกทานเหล็กกลางคันคืออาการคลื่นไส้ ท้องผูก หรือปวดท้อง ซึ่งพบบ่อยกับเกลือเหล็กขนาดสูง ในการทดลองของ Milman และคณะ กลุ่มที่ได้เหล็กบิสไกลซิเนตขนาดต่ำรายงานอาการทางเดินอาหารน้อยกว่ากลุ่มเหล็กซัลเฟตอย่างมีนัยสำคัญ [4] และการทบทวนปี 2023 พบว่ารายงานอาการทางเดินอาหารในกลุ่มบิสไกลซิเนตน้อยกว่าราวสองในสาม [5] ส่วนสังกะสีขนาดสูงในรูปเกลือทั่วไปก็เป็นสาเหตุที่รู้กันดีของอาการคลื่นไส้และระคายกระเพาะ [6] การใช้รูปคีเลตในขนาดที่พอดี จึงช่วยให้ "ทานทุกวัน" เป็นเรื่องที่ทำได้จริง
ความปลอดภัย
หน่วยงานความปลอดภัยด้านอาหารแห่งสหภาพยุโรป (EFSA) ประเมินเหล็กบิสไกลซิเนตเป็นแหล่งของเหล็กในอาหารและผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร และไม่พบข้อกังวลด้านความปลอดภัยเมื่อใช้ในปริมาณที่ไม่เกินค่าที่แนะนำสำหรับเหล็ก [1] ไกลซีนที่ปลดปล่อยออกมาเป็นกรดอะมิโนธรรมดาที่ร่างกายใช้อยู่แล้ว
สรุปสั้น ๆ
- คีเลต = แร่ธาตุที่จับกับกรดอะมิโน ไม่ใช่เกลือแร่ธาตุอิสระ
- บิสไกลซิเนตดูดซึมได้ดี และอ่อนโยนต่อกระเพาะกว่าซัลเฟตหรือออกไซด์ในขนาดที่เทียบเท่า
- เทียบปริมาณจาก "ธาตุที่ได้จริง" เสมอ
- ขนาดที่พอดีสำคัญกว่าขนาดที่สูง — สังกะสีเกิน 40 มก./วัน ต่อเนื่องอาจรบกวนการดูดซึมทองแดง [6]
สังกะสี เหล็ก และซีลีเนียมใน U-TURN อยู่ในรูปไกลซิเนต — ไบโอติน สังกะสี และซีลีเนียม มีส่วนช่วยคงสภาพปกติของเส้นผม สำหรับผู้ที่ได้รับสารอาหารไม่เพียงพอในแต่ละวัน ทานวันละ 1 แคปซูล พร้อมอาหารมื้อแรกของวัน หรือมื้อไหนก็ได้ที่คุณสะดวก · ผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค
เอกสารอ้างอิง
- EFSA. Opinion of the Scientific Panel on Food Additives (AFC) related to ferrous bisglycinate as a source of iron for use in the manufacturing of foods and in food supplements. EFSA Journal 2006;4(7):299
- Gandia P, Bour D, Maurette JM, et al. A bioavailability study comparing two oral formulations containing zinc (Zn bis-glycinate vs. Zn gluconate) after a single administration to twelve healthy female volunteers. Int J Vitam Nutr Res 2007;77(4):243–248
- Wegmüller R, Tay F, Zeder C, Brnić M, Hurrell RF. Zinc absorption by young adults from supplemental zinc citrate is comparable with that from zinc gluconate and higher than from zinc oxide. J Nutr 2014;144(2):132–136
- Milman N, Jønsson L, Dyre P, Pedersen PL, Larsen LG. Ferrous bisglycinate 25 mg iron is as effective as ferrous sulfate 50 mg iron in the prophylaxis of iron deficiency and anemia during pregnancy in a randomized trial. J Perinat Med 2014;42(2):197–206
- Fischer JAJ, Cherian AM, Bone JN, Karakochuk CD. The effects of oral ferrous bisglycinate supplementation on hemoglobin and ferritin concentrations in adults and children: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Nutr Rev 2023;81(8):904–920
- NIH Office of Dietary Supplements. Zinc — Fact Sheet for Health Professionals
บทความอื่น
- วงจรชีวิตเส้นผม — ทำไมการดูแลผมต้องใช้เวลา 3–6 เดือน และเมื่อไหร่ควรพบแพทย์5 นาที
- มาตรฐานโรงงานบอกอะไรเรา — GHPs, HACCP, เลขสารบบอาหาร และเลขที่ใบรับจดแจ้ง5 นาที
- เปปไทด์ในผลิตภัณฑ์บำรุงหนังศีรษะ — มันคืออะไร อ่าน % บนฉลากอย่างไร และเครื่องสำอางพูดอะไรได้บ้าง5 นาที
- เส้นผมสร้างจากอะไร — เคราติน กรดอะมิโนกำมะถัน และสารอาหารเบื้องหลัง4 นาที
- อ่านฉลากผลิตภัณฑ์เสริมอาหารให้เป็น — เลข อย. %Thai RDI รูปแบบของสาร และคำเตือน5 นาที